Heraion van Argos

Heraion van Argos 37°41'27.7"N 22°46'30.4"E (ingang van opgraving)

Neem op de provinciale weg tussen Argos en Nafplion bij Tiryns de afslag naar Athene en Korinthos. Als je de borden naar Agia Triada volgt, kom je op een brede weg naar het noorden. Voorbij de afslag naar Prosimna en Limnes, ter hoogte van Chonikas, komt een afslag naar ‘Ancient Ireo’ of ‘Archaio Ireo’. Het Heraion, de aan Hera gewijde tempel, ligt tegen de helling van de 702 meter hoge berg ‘Profitis Ilias’ (Euboea).

Het complex is dagelijks geopend van 8.30 tot 15.00 uur, niet op maandag, en de toegang is gratis. De opgraving wordt zelden door toeristen bezocht, maar is daarom niet minder interessant en landschappelijk zeer indrukwekkend.

 

Hier liggen de fundamenten van het grootste Hera-heiligdom van Argolis en één van de belangrijkste heiligdommen van het antieke Griekenland. Ondanks alle escapades van haar echtgenoot (Zeus) is Hera de beschermheilige van gehuwde vrouwen.

Zo’n heiligdom voor Hera heet een Heraion. Er zijn er in Griekenland meerdere te vinden, maar het Heraion van Argos was in de oudheid de belangrijkste in het hele land. De Hera-cultus is in de loop van de geschiedenis namelijk steeds verbonden geweest met Argos en vermoedelijk was dit het eerste heiligdom voor deze godin in Argolida. Zij werd hier zozeer vereerd dat Homerus haar vaak de bijnaam Argeie gaf. Dit wijst er waarschijnlijk op dat Hera een Myceense godin was. Voor de Myceners was deze plek heilig. Er loopt aan de achterzijde van de opgraving een (oud) voetpad van Mycene naar het Heraion

In de oudheid was de afstand van 8 km tussen de stad Argos en het heiligdom geen enkel probleem. In feite lag het nog dicht in de buurt als je bedenkt dat het Heraion niet alleen een belangrijke plek voor de bewoners van de directe omgeving was, maar voor alle Grieken. Je kunt dit heiligdom voor Hera vergelijken met dat van Apollo in Delphi of van Zeus in Olympia. In belangrijkheid deden deze drie niet voor elkaar onder.

De mythologie verbindt aan het Heraion de naam van Peiranthus. Hij was een van de zes zonen van Argos. Zijn broer Criasus was de troonopvolger toen hun vader stierf. Criasus schijnt ongeveer 50 jaar aan de macht te zijn geweest en was weliswaar een belangrijke vorst, maar Peiranthus richtte hier de Hera-tempel op en diens dochter Callithyia werd daar de eerste priesteres. Peiranthus zou zelf het houten cultusbeeld voor de tempel hebben gemaakt. En nog een aardig weetje is dat Callithea en haar zoon Trochilus genoemd worden als de uitvinders van de strijdwagen.

 

De geschiedenis volgens Pausanias

Van het heiligdom, dat is verdeeld over drie niveaus, dateert de (archaïsche) tempel op het bovenste plateau uit de 8e eeuw v.Chr.; deze werd in de loop van de tijd steeds belangrijker.

In 410 v.Chr. (na de bouw van een nieuwe tempel op het middelste plateau) verhuisde Hera zelfs van de Olympus naar deze plek. Pausanias heeft het beeld van de ‘slordig zittende Hera’ (gemaakt door de uit de omgeving van Sikyon afkomstige beeldhouwer Polykleitos) nog gezien, maar het was gemaakt van goud en ivoor op een houten frame en heeft de tijd niet doorstaan. Het hout is vergaan en het goud en ivoor zjin gebruikt voor andere doeleinden. Hera was, zoals je wel vaker ziet, afgebeeld met een kroon op het hoofd en een granaatappel en scepter in de handen.

In de dagen van Pausanias was er een smalle beek langs de kant van de weg bij het Heraion. Deze werd Eleutherion genoemd. Vrouwen gebruikten het water voor purificatie en voor ‘offers waar verder niet over gesproken werd’. Eleutheria is het Griekse woord voor vrijheid. Het stroompje wordt nu Kastro Stream genoemd.

Er was ook een rivier met de naam Asterion, die door de kloof liep, vlak boven het heiligdom. Op de oevers van de rivier groeide een kruid dat de mensen ook Asterion noemden. Ze brachten het naar Hera en maakten er kransen van.

 

Er wordt vermoed dat het om Marrubium vulgare gaat, in het Nederlands malrove, dat tegenwoordig wordt verwerkt in hoestdrank en hoestbonbons; het bevordert de spijsvertering en verzacht ontstekingen. In Engeland gebruikt men het om bier mee te maken. De Romeinse encyclopedist Aulus Cornelius Celsus noemde Marrubium vulgare reeds als een remedie tegen aandoeningen aan de luchtwegen, terwijl de Romeinse schrijver Columella de plant ook aanraadde ter bestrijding van wormen bij koeien, schapen en geiten. Recente studies hebben aangetoond dat de essentiële olie van de plant sterke antimicrobiële en antikanker eigenschappen heeft, en dat hij marrubiïne bevat, een stof die goed zou zijn voor diabetici omdat het bloedglucose verlaagt.

 

Men vertelde Pausanias dat ene Eupolemos uit Argos de architect van de tempel zou zijn geweest. De reliëfs op de tempel lieten de geboorte van Zeus zien, de Oorlog tegen de Giganten en de Oorlog tegen Troje. Voor de ingang van de tempel moeten beelden van priesteressen van Hera hebben gestaan. Pausanias maakte ook nog melding van een beeld met de inscriptie ‘dit is keizer Augustus’ maar in feite was het een beeld van Orestes, de zoon van Agamemnon (die zijn moeder Klytemnestra vermoordde en zijn nichtje Hermione trouwde, dochter van Menelaus en Helena). Zie het hoofdstuk 'Mycene' voor een toelichting op de gebeurtenissen in zijn familie.

 

Het portret van Hera werd regelmatig afgebeeld op munten uit Argos. Het beeld van Hera in het Heraion toonde de godin met een kroon met afbeeldingen van de drie seizoenen (zomer, winter en lente). Ze had, zoals gezegd, een scepter in haar ene hand en een granaatappel in de andere. Granaatappels staan symbool voor vruchtbaarheid vanwege hun vele zaden, maar ook voor de dood vanwege de bloedrode kleur van het binnenste van de vrucht.

Een koekoek zat op Hera’s scepter. Toen Zeus verliefd werd op Hera, nam hij de gedaante aan van een koekoek. Hij wist namelijk dat Hera de vogel wilde hebben als huisdier. Verder zag Pausanias dat Hera een purperen kleed en een gouden kroon droeg. Ze waren een gift van de Romeinse keizer Nero, die leefde van 37 tot 68 AD. De gouden pauw die ernaast stond, was een gift van keizer Hadrianus, die leefde van 76 tot 138 AD. Pauwen werden beschouwd als heilige dieren en regelmatig samen met Hera afgebeeld. In de tijd van Pausanias waren er ook nog de resten van een oudere, houten tempel voor Hera. Die was echter afgebrand, wat te wijten was aan een onoplettende priesteres, genaamd Chryseis. Zij viel in slaap bij een brandende olielamp, waardoor de gedroogde guirlandes vlam vatten en de tempel in de as werd gelegd. Chryseis zelf overleefde de ramp wel, maar schaamde zich zo, dat ze boete ging doen in Tegea (in de buurt van het huidige Tripoli) in de tempel van Athene. De bewoners van Argos behielden nog wel het portret van Chryseis, dus zij namen het haar niet zo heel erg kwalijk. Pausanias heeft het portret zelfs nog zien hangen (in de nieuwe tempel), terwijl de oude tempel zo’n 400 jaar voor zijn bezoek was afgebrand.

Deze Chryseis is niet dezelfde dame als degene die genoemd wordt in de ‘Ilias’ van Homerus. Deze laatste is de dochter van Chryses, een monnik uit Troje, die werkzaam was in de plaatselijke tempel van Apollo. Zijn dochter werd als oorlogsbuit ingenomen door Agamemnon. De vader probeerde zijn dochter vrij te kopen, wat Agamemnon weigerde. Daarop verzocht de vader de goden om verschrikkelijke ziektes te laten neerkomen op het Griekse kamp, wat vervolgens ook gebeurde. Kalchas, de ziener die in dienst was bij de Grieken, adviseerde Agamemnon de dochter aan de vader terug te geven. Agamemnon stemde daar uiteindelijk mee in, maar wilde daarvoor in ruil Briseis, de concubine van Achilles. Achilles gaf toe, maar met enorme tegenzin. De kwestie werd het belangrijkste geschil in het epos.

 

De opgraving

De plek van het Heraion is in 1831 'ontdekt’ door Generaal Thomas Gordoni en in 1854 blootgelegd door de Duitse taalkundige en archeoloog Conrad Bursian en de Griekse dichter, minister van Buitenlandse Zaken en archeoloog Alexandros Rangavis. Later werd er samengewerkt door de Franse en Amerikaanse scholen voor Archeologie. Zij legden zich vooral toe op het aantonen van de Myceense oorsprong van het Heraion en ontdekten de Myceense weg tussen Mycene en het Heraion.

De eerste bewoning vond plaats in het derde millennium v.Chr. maar de eerste belangrijke vondsten, zoals de tombe ten westen van het Kastro-riviertje, dateren van de 15e tot de 13e eeuw v.Chr. (de gehele Myceense bloeiperiode).

Vanaf de 8e eeuw v.Chr. staat het Heraion onder bestuur van Argos. Een eeuw later wordt Hera de beschermheilige van Argos en wordt de eerste tempel gebouwd.

 

Het heiligdom is verdeeld over twee terrassen met verschillende niveaus. Tegen de zuidhelling van de heuvel leidde een brede monumentale trap (3) naar boven. Die zorgde tegelijkertijd (met een sterke terrasmuur met steunberen) voor de stevigheid van het bouwwerk en hield mogelijke verschuivingen van de aarde tegen. Bij de trap vind je ook een Dorische stoa of zuilengalerij. Deze ruimte diende als een soort wachtportaal. Vanaf die plek aanschouwde men de processies die hier vanuit Argos aankwamen. Stoa en trap dateren uit de 5e eeuw (klassieke periode).

Marrubium Vulgare (Malrove)

munt uit Argos met afbeelding van Hera (met kroon)

Achilles & Briseis in betere tijden,

Brad Pitt & Rose Byrne in ‘Troy’

een film uit 2004 van Wolgang Peterson

Dorische stoa Heraion van Argos

5e eeuw v.Chr.

ouzo on the rocks

apartment, excursions and art historical guide

Peloponnese, Greece

tempel van Hera 420 v.Chr. Heraion van Argos

trap naar middelste niveau Heraion van Argos

 

Volgens de legende was dit de plek waar de leiders in de expeditie tegen Troje trouw zwoeren aan Agamemnon. Het was ook de plek waar de gebroeders Kleobis en Biton zich te rusten legden voor een eeuwige slaap, nadat zij hun moeder (een priesteres van Hera) vanuit Argos in een ossenkar naar het Heraion hadden getrokken.

Direct onder de cyclopische muur zijn twee colonnades (II en III) met hun opening aan de zuidzijde, de fundering van de muren van de naos en van tien zuilen van de latere Hera-tempel (V).

Nadat de oorspronkelijke tempel in 423 v.Chr. verwoest was door brand, heeft architect Eupolemos van Argos hier een nieuwe tempel neergezet, die Pausanias uitvoerig heeft beschreven. Het was een Dorische peripteros met zes zuilen aan de korte zijden en twaalf aan de zijkanten. De zuilen, het stylobaat en de treden waren gemaakt van grove kalksteen, de metopen van marmer. Men betrad het gebouw aan de oostzijde door middel van een schuin vlak. In de naos stond een houten beeld van Hera, dat de bewoners van Argos hadden buitgemaakt op Tiryns. Er was ook nog een beeld van dezelfde godin (van goud en ivoor), gemaakt door Polykleitos.

De voorstelling op de metopen betrof de strijd van de Giganten, de geboorte van Zeus en de overwinning van de Grieken op de Trojanen. Een paar zwaar beschadigde onderdelen ervan zijn te zien in het Nationaal Archeologisch Museum in Athene.

Bij gebouw IV zie je de funderingen van drie rijen van elk vijf zuilen. Het is vermoedelijk in de 4e eeuw v.Chr. gebouwd. Onder zuilengalerij VI zie je nog enkele treden, die de verbinding vormen met het laagste terras.

De gebouwen VII en VIII zijn vermoedelijk nog 200 jaar ouder, maar hun functie is niet bekend. Het gebouw X in het noorden is Romeins.

Een weg voor ceremonies leidde en leidt nog steeds naar Mycene. Het terrein behoorde oorspronkelijk tot Mycene. Tijdens de wandeling kom je langs een (tholos)tombe zoals je die vaker in Mycene ziet. In iets minder dan een uur kom je bij de weg naar Mycene.

De tempel van Hera (4) is een Dorische peristyle met 6 x 12 zuilen. Op de plattegrond hierboven kun je ook zien dat er een pronaos en een opistodomos waren, beide voorzien van twee zuilen in antis. Zie voor een toelichting op de bouwkundige aspecten het hoofdstuk 'De Griekse Tempel'. De architect was de uit Argos afkomstige Eupolemos. Behalve de naam is er van deze man niets bekend. De tempel werd gebouwd in 420 v.Chr. en staat in het centrum van het eerste terras. In de naos stonden zowel het door Polykleitos gemaakte cultusbeeld, als een door Naukides gemaakt beeld van de dochter van Hera, Hebe (godin van de jeugd, wijnschenkster op de Olympus en later de vrouw van Heracles).

Toen Argos in 468 v.Chr. Tiryns in een kortdurende strijd verslagen had, haalden de overwinnaars het houten beeld van Hera uit de tempel van Tiryns en brachten het naar het Heraion. Ten oosten van de tempel stond een langwerpig altaar en nog iets meer naar het oosten een verzamelhal (6), die alleen van één kant betreden kon worden (hypostyle). Dit gebouw kan een ontmoetingsplaats zijn geweest, maar het kan ook een zaal voor ingewijden zijn geweest, waar mysterierituelen werden uitgevoerd.

Aan de westzijde van de grote trap ligt, op een iets lager stuk, een vierkant gebouw met een binnentuin en drie aparte ruimten met banken en tafels. Dit was ontegenzeggelijk de ruimte voor symposia, waar ook het feestmaal werd opgediend. Symposium betekent letterlijk ‘samen drinken’. Het was een vorm van een Grieks samenzijn waarbij gegeten, gedronken, gebeden en gediscussieerd werd. Het verhaal gaat dat op deze plek bij de feesten ter ere van Hera honderd runderen werden geofferd. Er werd dus flink gegeten, maar er werd ook gesport en gemusiceerd.

Ten noorden hiervan vind je de resten van meerdere zuilengalerijen uit de 5e eeuw v.Chr. Eén gebouw is voorzien van een groot vlak terras aan de voorkant.

Het hoogste terras wordt ondersteund door een cyclopische muur. Hier heeft de oudste tempel (7) gestaan. Dat was een van de eerste Griekse peripteros-tempels, een tempel dus die van alle zijden te betreden was.

In de loop van de tijd werden de religieuze activiteiten verplaatst naar Argos zelf en verloor het complex aan belangrijkheid, totdat de Romeinen er een badhuis (1) en een gymnasium (2) bouwden.

 

In Daniël Koster´s ‘Athene en de Peloponnesos’ valt te lezen dat de geleerden het nog steeds niet eens zijn over de datering van de cyclopische muur. Sommige archeologen zijn van mening dat de muur en de tempel in dezelfde periode, namelijk de archaïsche (650-480 v.Chr.), gebouwd zijn. Andere deskundigen beweren dat de muren opgetrokken zijn in de geometrische periode (900-700 v.Chr.), terwijl een derde groep een verbinding met de Myceense periode maakt (1600-1100 v.Chr.), omdat er boven op de berg een Myceense nederzetting lag en in de buurt ook veel kamergraven en tholos-tombes zijn gevonden. Bovendien gaf Homerus in zijn ‘Ilias’ aan dat de Myceense koning Agamemnon hier op de heuvel (nog boven de plek van de oude tempel) werd gekozen - of zichzelf benoemde - tot aanvoerder in de oorlog tegen Troje.

 

Voor een bezoek moet je ongeveer drie uur uittrekken, inclusief de reistijd vanuit Argos. Het is zeer de moeite waard, omdat de opgraving op een prachtige plek ligt en je in alle stilte kunt genieten van de natuur en kunt wegdromen bij de verhalen over de festiviteiten rondom de Hera-cultus.

 

Uit de Baedeker

Het Heraion was het nationale heiligdom van Argolida, overeenkomend met de tempels op de akropolis van Athene. De opgraving wordt door de bewoners gewoon 'paleokastro' genoemd, verwijzend naar het oude kasteel. Zowel aan de noordwest- als zuidoostkant zijn beken, die volgens Baedeker vernoemd (net als Pausanias) zijn naar de in de oudheid aanwezige Eleutherios en Asterion. Van die riviertjes is momenteel weinig meer te zien omdat het omliggende land grotendeels gebruikt wordt als olijfgaarden. De Asterion zou de geul moeten zijn rechts van het huisje bij de ingang.

De gebouwen stonden verspreid over drie terrassen. De funderingen ervan zijn door de Amerikaanse School voor Archeologie blootgelegd tussen 1892-1895. Op het hoogste terras, dat ondersteund wordt door een cyclopische muur, stond de oudste tempel (I), maar daarvan is alleen een deel van het stylobaat met de plekken waar drie zuilen hebben gestaan, overgebleven.

Afbeelding uit Baedeker's Greece (1909), plattegrond Heraion van Argos

Combinatiemogelijkheden

Als je dit uitstapje combineert met een bezoek aan Mycene (wat goed te doen is), kan deze opgraving wel wat minder indrukwekkend lijken. Maar vergeet dan niet de grote betekenis die hij in de oudheid had en geniet van het feit dat jij in het Heraion waarschijnlijk de enige bezoeker bent. Aan de andere kant, twee opgravingen achter elkaar is misschien ook iets te veel van het goede. In dat geval kun je beter op zoek gaan naar de leuke, kleine 12e-eeuwse kerkjes in de dorpjes in de buurt (omgeving van Agia Triada, waaraan je duidelijk kunt zien dat ze gebouwd zijn op het stylobaat van een oude tempel en dat bij de bouw ervan allerlei antiek materiaal is gebruikt. Ook het Heraion werd, net als de andere tempels in de buurt, door de Byzantijnen gebruikt als steengroeve. Zie verder het hoofdstuk 'Agia Triada, kleine kerkjes'.

Een andere mogelijkheid is om het Heraion te combineren met een bezoek aan Argos. Drink eerst een frapè op het Plateia Agios Petros of verbaas je over de hoeveelheid geschiedenis die je tijdens een stadwandeling tegenkomt. Argos is de oudste stad van Europa die door de geschiedenis heen steeds bewoond is gebleven. En daar zie je bijna op elke straathoek de bewijzen van.

Op woensdag- en zaterdagochtend is er een grote markt in het centrum van de stad.

12e eeuws kerkje op antiek stylobaat

en grafstèle verwerkt in de muur

Kerk is gewijd aan ‘Het in slaap vallen van Maria’

(Kimissis tis Marias), Agia Triada

Copyright © All Rights Reserved