Troezen

ouzo on the rocks

apartment, excursions and art historical guide

Peloponnese, Greece

Troezen 37°30'14.1"N 23°21'08.5"E (pad naar de opgraving, bij kapelletje)

 

We vinden Troezen (in het Grieks Τροιζήνα) vlakbij het stadje Galatas, in het zuidelijke deel van het schiereiland dat Methana heet. Ook wel de duim of de oostelijke vinger van de Peloponnesus genoemd. Veel van de antieke vondsten uit deze regio zijn terug te vinden in het museum van Nauplion.

Vanaf Nauplion is het ruim een uur rijden, eerst richting Epidauros en vervolgens langs de kust naar het zuiden. Na het dorpje Kalloní is er een afslag naar rechts (landinwaarts). 'Troizina' staat met borden aangegeven (Antiquities & Devil's Bridge). Als je dwars door het dorpje bent gereden, kom je bij een splitsing. Daar ligt de rots waarvan men denkt dat het de rots van Theseus is (zie foto hieronder). Rechts ga je naar de opgraving, links naar de Duivelsbrug.

Op de splitsing van wegen (bij de Steen van Theseus)

foto © marja van rooij

Ook beschrijft Pausanias het heiligdom van de Muzeni, dat door Ardalos, de zoon van Hephaistos was gemaakt. Deze Ardalos wordt ook genoemd als de uitvinder van de fluit, vandaar dat men de Muzen hier Ardalides noemde. Er moet ook een altaar hebben gestaan waar de Muzen Hypnos vereerden, omdat de god van de slaap hen het meest dierbaar was.

In de buurt van het theater was ook het heiligdom van Artemis Lykeia (‘van de wolven’) te vinden, opgericht door Hippolytus, de zoon van Theseus. Pausanias kon geen verklaring vinden voor het feit waarom hier Artemis in verband werd gebracht met wolven, maar vermoedelijk had het te maken met het verjagen van enkele wolven in de omgeving door Hippolytus.

Vlakbij de bergweg naar Hermioneii waren de bronnen van de Hyllikos rivier, net als de eerdergenoemde rots van Theseus, waaronder het zwaard verstopt lag. Hier moet Theseus ook de sandaleniii van zijn vader hebben gevonden, waarmee hij naar Athene kon gaan. (Zie hieronder.)

Bij de haven van Kelenderis was een plek die ze de 'Geboorteplaats' noemden omdat Theseus daar geboren zou zijniv. Kelenderis is nooit teruggevonden. In 1766 dacht de Britse archeoloog Richard Chandler iets gevonden te hebben wat Kelenderis zou kunnen zijn, maar hij kwam uiteindelijk niet verder dan het kopiëren van een paar inscripties die hij vond op de tempel van Aphrodite.

Pausanias bezocht tenslotte een plek die men 'de Tweeling' noemde, omdat er twee witte beelden stonden van Apollo en Poseidon. In het Grieks is ‘tweelingen’ δίδυμα, wat inhoudt dat het zeer vermoedelijk refereert aan het huidige stadje Dhidima. Daar was ook een heiligdom voor Demeter, volgens Pausanias, maar dat was in zijn tijd al verloren gegaan.

Het heiligdom van Hippolytus maakte veel indruk op Pausanias. Hij vond het gebouw, dat gemaakt was door Diomedesv, prachtig. De priester in de tempel werd voor het leven benoemd en de meisjes uit de streek offerden hier een haarlok voordat zij in het huwelijk traden.

Er was ook een tempel die gewijd was aan Aphrodite Kataskopia (‘de bespiedster’). Zie hieronder de paragraaf Hippolytus voor een uitleg hoe Phaedra steeds haar knappe stiefzoon bespiedde als hij trainde.

 

Theseus

De Griekse held Theseus was de zoon van Aigeus, de koning van Athene, maar ook de zoon van Poseidon. Theseus kreeg zijn opleiding in Troezen en hij mocht alleen naar Athene komen, als hij in staat was om een groot rotsblok te verplaatsen waaronder zijn vader een zwaard en sandalen had verborgen. Toen hij zestien jaar oud was lukte het hem en hij ging op pad naar Athene. Onderweg verrichtte hij al enkele heldendaden en schakelde hij wat slechteriken uit zoals hij zijn hele leven zou blijven doen.

Het bekendste verhaal over Theseus betreft het uitschakelen van de Minotaurus in het labyrint van Knossos op Kreta. De half-mens-half-stier leefde in het labyrint en ieder jaar moesten enkele jongelingen geofferd worden om hem rustig te houden. Theseus werd gevraagd om het monster uit te schakelen. Samen met wat sterke vrienden ging hij op weg naar Kreta. Hij zeilde weg met zwarte zeilen en had tegen zijn vader gezegd dat hij terug zou keren met witte zeilen als zijn missie geslaagd zou zijn. Toen hij bij koning Minos aankwam, werd Ariadne (de dochter van de koning) op slag verliefd op hem. En dus wilde ze erg graag dat Theseus levend zou kunnen terugkeren uit het labyrint. Ze gaf hem daarom een wollen draad mee, waarmee Theseus de weg uit het labyrint kon vinden, nadat hij de Minotaurus had uitgeschakeld. Samen met Ariadne vertrok Theseus vanaf Kreta en zeilde naar het eiland Naxos. Daar liet hij Ariadne achter bij Dionysus en vertrok zonder haar naar Athene. Ariadne was erg verdrietig en Dionysus boos. Zo boos zelfs dat hij Theseus vervloekte, waardoor deze laatste vergat de zwarte zeilen te verwisselen voor witte. Zijn vader stond in Athene op de uitkijk toen hij het schip van zijn zoon zag aankomen. Maar omdat het schip nog voorzien was van zwarte zeilen, dacht Aigeus, dat de missie mislukt was en zijn zoon vermoedelijk overleden. Hij stortte zich daarom van de rotsen in de zee en verdronk in wat later de Egeïsche Zee werd genoemd. Daarop werd Theseus koning van Athene.

Dit alles speelde zich zo’n 2000 jaar v.Chr. af.

Afsluitend hieronder een afbeelding en een klein deel van de Griekse mythologie in dichtvorm door Scott Emmons.

 

De geschiedenis

Het leger van Troezen nam onder aanvoering van Diomedes deel aan de Trojaanse Oorlogi. Zoals in de Ilias van Homerus te lezen valt, was Diomedes de gespierde strijdmakker van de minder sterke maar slimme Odysseus.

Ook aan de Perzische Oorlog nam de stad deel, dat was bij de Slag bij Salamis in 480 v.Chr.

Bij de belegering van Athene door de Perzen, vluchtten de Atheense vrouwen en kinderen naar Troezen, waar zij gastvrij werden opgevangen, terwijl de mannen van Troezen aan de zijde van de Atheners vochten. In 1959 is bij de renovatie van een koffiehuis in het dorp een stèle gevonden met de inscriptie van het evacuatiedecreet. Inmiddels is gebleken dat het gaat om een 200 jaar jongere kopie, die vermoedelijk is gemaakt ter nagedachtenis aan de slag.

In 479 v.Chr. stuurden Troezen en Methana samen een legertje van 200 soldaten om deel te nemen aan de Slag bij Plataea, waarbij de Perzen definitief werden verslagen.

In de Peloponnesische Oorlog koos Troezen de kant van Sparta, wat leidde de nederlaag van de stad in 430 v.Chr.

 

In de Byzantijnse periode kreeg Troezen de naam Damalas, naar een rijke bisschop in de tijd van Leo (VI) de Wijze, die Byzantijns keizer was van 886 tot 912.

Tijdens de Frankische bezetting van de Peloponnesus viel Damalas in 1204 in handen van de kruisridders, maar in 1325 werd de stad gecedeerd aan de familie Zaccharia uit Venetië. Tot de Ottomanen de stad veroverden in 1531.

 

In het moderne dorp Troizina werd in 1827 de derde zitting van de Griekse Nationale Vergadering gehouden, waarbij Kapodistrias tot voorlopig staatshoofd werd benoemd van het onafhankelijke Griekenland.

 

De opgraving van Troezen

In de buurt van het huidige Troizina vinden we de overblijfselen van het antieke Troezen. Behalve dat het de geboorteplek van Theseus zou zijn, is het ook de plek van de tragische dood van Hippolytus (volgens de tragedie van Euripides).

De archeologische vindplaats laat overblijfselen zien uit verschillende perioden. Je vindt er resten van een hellenistische tempel voor Hippolytus, van een Romeins heiligdom voor de Muzen en van een Byzantijnse kerk. Zoals je zelf kunt ervaren bij de opgraving, was de stad strategisch gelegen op een vrij hoge heuvel, tussen twee kloven in.

De Franse School voor Archeologie begon eind 19e eeuw met opgravingen, maar het Duitse Instituut voor Archeologie heeft in de jaren '30 van de vorige eeuw het meeste blootgelegd.

 

Vlakbij de splitsing met de Steen van Theseus wandel je langs de resten van het Huis van de Muzen (door de Grieken verbasterd in de vertaling tot House of the Mousses). Aan de rode bakstenen en mortel kun je zien dat dit bouwwerk niet Grieks, maar Romeins is. Volgens Daniël Koster, schrijver van Athene en de Peloponnesus, zijn de resten onderdeel van een Romeins badhuis.

 

Bij het betreden van de opgraving valt direct een rechthoek op met aan- en afvoeren van water. Dit moet onderdeel van het Asclepion zijn geweest, een gezondheidscentrum net als in Epidaurus, alleen veel kleiner en minder belangrijk. Dit vierkante gebouw noemen we een peristyle hof, wat inhoudt dat het hof of binnentuin aan vier zijden omgeven is met een galerij. Aan de zijkanten waren de kamers waar de patiënten verbleven.

Het merendeel van de vondsten uit deze buurt komen uit of hebben te maken met het heiligdom voor Hippolytus, dat in 283 v.Chr. werd verwoest door aardbevingen die gepaard gingen met de eruptie van de vulkaan op het nabijgelegen Methana. Verder zie je er de fundering van de muur van een zevenhoekige tuin, van een altaar en enkele graven.

Aan het eind van de opgraving vallen de resten van het Byzantijns bisschoppelijk paleis uit de 11e eeuw op. Het is duidelijk te zien dat de Byzantijnen bij het bouwen de materialen hebben gekozen die hier voorhanden waren: de overblijfselen van de hellenistische tempels. Vermoedelijk staat dit Byzantijnse bouwwerk precies op de plek waar ten tijde van Pausanias de tempel voor Aphrodite Kataskopia stond.

De Duivelsbrug

De kloof aan de westkant (Damala) is nog steeds erg steil. Na een half uurtje wandelen kun je bij een natuurlijke rotsbrug komen die men de Duivelsbrug noemt. Aan de zuidkant van deze kloof – voordat je bij de brug komt – vind je de toren van Theseus. De basis van de toren is hellenistisch, maar het bovenste deel stamt uit de Frankische tijd (13e eeuw). Momenteel wordt de toren niet meer in verband gebracht met Theseus maar met Diateichisma, ofwel een onderdeel van een (verdedigings)muur. Τοίχος betekent 'muur' en δια betekent 'twee' of 'splitsing'. De muur is hier onderbroken door de toren, ofwel de toren maakt onderdeel uit van de muur.

De brug zelf is van een afstand moeilijk te zien vanwege de begroeiing. Wees voorzichtig, want het pad kan glibberig zijn. Afhankelijk van het seizoen staat er water in de kloof en kom je voorbij een paar watervallen. Als je de brug voorbij bent kun je nog een stukje verder naar boven, maar ook naar beneden. Dat laatste zou je kunnen doen om te genieten van de watervallen. In de oudheid werden vanaf deze plek aquaducten gebouwd om het Asclepion te voorzien van water, dat werd gebruikt om het lichaam van binnen en van buiten te reinigen.

 

Hippolytus

Hippolytus was de zoon van Theseus. Zijn stiefmoeder Phaedra (het jongere zusje van Ariadne) werd verliefd op de jonge knaap, nadat ze hem (naakt) had zien oefenen in het gymnasium. Maar haar gevoelens voor hem werden niet beantwoord; zijn vader zou een relatie met zijn stiefmoeder immers nooit goedkeuren. Phaedra’s wraak was genadeloos: zij pleegde zelfmoord, maar in een afscheidsbrief aan haar echtgenoot Theseus schreef zij dat ze was verkracht door zijn zoon Hippolytus. Daarom kon ze niet langer blijven leven.

In overleg met Poseidon vervloekte Theseus daarop zijn zoon Hippolytus en verbande hem uit zijn koninkrijk. Ondanks zijn onschuld gaf Hippolytus gevolg aan de verbanning en ging weg.

Hippolytus was een erg goede wagenmenner, maar kreeg onderweg (door toedoen van Poseidon) een ongeluk en kwam daarbij om het leven. Dus Theseus verloor op één dag zowel zijn vrouw, als zijn zoon. Toen dit voorbij was vertelde een voedster van zijn echtgenote aan Theseus wat er werkelijk was voorgevallen: dat Phaedra zijn zoon had verleid, maar dat hij niet op de avances van zijn stiefmoeder was ingegaan uit eerbied voor zijn vader. Daarop verdreven de inwoners van Athene Theseus. Hij ging naar het eiland Skyros. Daar viel hij van een rots en verdronk net als zijn vader, Aigeus.

 

Combinaties

Bezoek Dhidima om de doline te bekijken op de terugweg naar Nauplion of op de terugweg van een dagje Spetses of Hydra. In de doline zijn twee kleine kapelletjes. Vroeger dacht men dat een doline ontstond door een meteorietinslag, maar momenteel weten we dat een doline wordt veroorzaakt door ondergronds stromend water dat delen van de grond wegspoelt.

'doline' in de buurt van Dhidima

foto © willem van leeuwen

kapelletje in de doline bij Dhidima

(gewijd aan Agios Georgios)

foto © willem van leeuwen

Een andere mogelijkheid is om te stoppen bij de lagune in de buurt van Kalloní. Langs de kant van de weg staat een uitkijkpost voor vogelaars. Blijf even in de uitkijkpost en geniet van al het natuurschoon. Een wandeling naar de overkant kan natuurlijk ook.

flamingo's in de buurt van Kalloni

foto © willem van leeuwen

Troezen volgens Pausanias

De bewoners vertelden dat degene die hier het eerst woonde, een zekere 'Oros' was, volgens Pausanias vermoedelijk een Egyptenaar, omdat de naam hem niet Grieks voorkwam maar juist Egyptisch. Oros was waarschijnlijk de eerste koning in dit gebied. Daarnaast vertelden de bewoners dat hier – net als op veel andere plaatsen – door de goden geruzied werd over het land. Dit keer door Athene en Poseidon. Zeus besloot dat beiden evenveel rechten zouden krijgen, daarom werden hier zowel Poseidon als Athene gelijkelijk vereerd. Symbolen op oude munten uit deze regio zijn dan ook een drietand en een uil.

Om geen problemen te krijgen met de vechtlustige Doriërs uit Argos, werden een paar van hen uitgenodigd om in Troezen te komen wonen. De stad werd daarom niet aangevallen door Argos.

 

Op het marktplein zag Pausanias een beeld van Artemis Soteira (‘de redster’). Men vertelde dat Theseus het beeld had gefinancierd toen hij van Kreta terugkeerde. Hij was namelijk van mening dat zijn tocht naar Kreta een van zijn belangrijkste en meest succesvolle ondernemingen was en daarvoor moest een offer worden gebracht. Hij had op deze tocht niet alleen zijn opponent Asterion (de zoon van koning Minos) weten uit te schakelen maar ook de Minotaurus. Bovendien (en misschien was dit wel het belangrijkste) had hij kunnen ontsnappen uit het labyrint. (Zie hieronder: ‘Theseus’.) Iedereen was van mening dat het Theseus en zijn mannen was gelukt om van Kreta te vluchten dankzij de goddelijke hulp van Artemis.

Myth-Demeanors, Twisted Tales of Ancient Greece door Scott Emmons, met illustraties door Chris Harding

 

The pride of Athens' royalty, renowned for grit and loyalty,

Was Theseus, the dashing prince whose triumphs never ceased.

With courage most heroical and bearing almost stoical,

He volunteered to face the weird and savage Cretan beast.

plattegrond en reconstructietekening van Troezen

links de Hippolytustempel

Hippolytustempel, Troezen

foto © willem van leeuwen

detail van Asclepion, Troezen

foto © willem van leeuwen

restanten van het bisschoppelijk paleis, Troezen

foto © willem van leeuwen

Hippolytus, Joseph Désiré Court (1797-1865)

Musée Fabre de Montpellier

Phaedra, Alexandre Cabanel (1823-1889)

privé collectie

Copyright © All Rights Reserved